درآمد

منابع مقاله:
علوم قرانی، معرفت ، محمد هادی؛

«علوم قرآنی‏»اصطلاحی است درباره مسایلی مرتبط با شناخت قرآن و شؤون‏مختلف آن.فرق میان‏«علوم قرآنی‏»و«معارف قرآنی‏»آن است که علوم قرآنی بحثی‏بیرونی است و به درون و محتوای قرآن از جنبه تفسیری کاری ندارد،اما معارف‏قرآنی کاملا با مطالب درونی قرآن و محتوای آن سر و کار داشته و یک نوع تفسیرموضوعی به شمار می‏رود.
معارف قرآنی یا تفسیر موضوعی،مسایل مطرح شده در قرآن را از حیث‏محتوایی بررسی می‏کند.بدین ترتیب که آیات مربوط به یک موضوع را از سراسرقرآن در یک جا گرد آورده و در مورد آن چه که از مجموع آن‏ها به دست می‏آید سخن‏می‏گوید،مشروط بر آن که از محدوده دلالت قرآنی فراتر نرود.گر چه در تفسیرموضوعی گاه ضرورت دارد به شواهد عقلی و نقلی دیگری نیز استشهاد شود،ولی‏بحث کاملا قرآنی است و تنها از دیدگاه قرآن مورد بررسی قرار می‏گیرد.این مطلب‏بدین جهت اهمیت دارد که بحث‏هایی را که جنبه‏«معارف اسلامی‏»دارند و احیانادر کنار دلایل عقلی و نقلی به آیات قرآن نیز استناد می‏کنند،از«معارف قرآنی‏»یا«تفسیر موضوعی قرآن‏»جدا شود.
«علوم قرآنی‏»بحث‏های مقدماتی برای شناخت قرآن و پی بردن به شؤون‏مختلف آن است.در علوم قرآنی مباحثی چون وحی و نزول قرآن،مدت و ترتیب‏نزول،اسباب النزول،جمع و تالیف قرآن،کاتبان وحی،یک سان کردن مصحف‏ها،پیدایش قرائات و منشا اختلاف در قرائت قرآن،حجیت و عدم تحریف قرآن،مساله نسخ در قرآن،پیدایش متشابهات در قرآن،اعجاز قرآن و...مطرح می‏باشد.ازاین جهت علوم را به صیغه جمع گفته‏اند که هر یک از این مسایل در چار چوب خود استقلال دارد و علمی جدا شناخته می‏شود و غالبا ارتباط تنگاتنگی میان این‏مسایل وجود ندارد.لذا میان مسایل علوم قرآنی نوعا یک نظم طبیعی بر قرار نیست‏تا رعایت ترتیب میان آن‏ها ضروری گردد،لذا هر مساله جدا از مسایل دیگر قابل‏بحث و بررسی است.
ضرورت بحث در علوم قرآنی از آن جهت است که تا قرآن کاملا شناخته نشود وثابت نگردد که کلام الهی است،پی جور شدن محتوای آن موردی ندارد.برای‏رسیدن به نص اصلی که بر پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله نازل شده،باید روشن کرد که آیا تمامی‏قرائت‏ها یا برخی از آن‏ها است که ما را به آن نص هدایت می‏کند؟هم چنین درمساله نسخ،تشخیص آیه منسوخ از ناسخ یک ضرورت اولی است.البته نسخ‏به معنای اعم که شامل تخصیص و تقیید نیز می‏باشد،چنان که در کلام پیشینیان نیزآمده است.هم چنین است مساله متشابهات در قرآن که بدون تشخیص این جهت‏در آیات،استنباط احکام و استفاده از مفاهیم عالیه قرآن به درستی ممکن نیست وهر یک از مسایل علوم قرآنی در جای خود،نقش مهمی در بهره‏گیری از محتوای‏قرآن ایفا می‏کند.برخی از این مسایل،از مبادی تصوریه و برخی از مبادی تصدیقیه‏به شمار می‏روند.

منبع:پایگاه حوزه